Mùa nhái cơm bắt đầu khi những cơn mưa giông đầu hạ mang theo bầu không khí mát lành trút xuống dải đất miền Trung khô cằn nắng nóng.

Mùa này miền Trung buổi chiều thường có mưa giông, tiếng mưa rơi lộp độp trên mái nhà, tiếng sấm đì đùng vọng lại từ phía chân trời xa, cả làng quê chìm trong màn mưa xối xả. Trời chập choạng tối, lũ ếch, nhái, ễnh ương bắt đầu rời hang ổ, đi tìm mồi và tìm bạn tình, cất lên những bản hợp xướng rền vang khắp cánh đồng quê. Lúc này những người đàn ông ở quê hông đeo cái giỏ, tay cầm đèn pin vội vã ra đồng soi nhái cơm.

Nhái cơm đầu mùa nhiều vô kể, dựa vào tiếng kêu mà người đi soi nhái pha đèn, nhái cơm bị lóa mắt nằm chết trân, “chờ” người bắt. Trời càng tối chúng càng dạn ánh đèn, chỉ cần chịu khó khoảng hơn một giờ là có cả một giỏ đầy, khoảng hai ký nhái cơm mang về nhà. Càng về cuối mùa hè, việc soi nhái càng khó bởi lúc này chúng đã có đôi, có bạn, nằm im ở một nơi nào đó an toàn, không còn cất vang những bản tình ca tìm kiếm bạn tình nữa. Nhái cơm nhỏ hơn ếch, đùi nhái thon dài, không mập như ếch nhưng thịt nhái cơm rất béo, thơm, vị ngọt, tính bình, bổ dưỡng, ngon không kém gì thịt ếch. Nhái cơm bắt về được chặt bỏ đầu, lột da, mổ bụng bỏ hết nội tạng, chỉ giữ lại phần thịt, rửa sạch, để ráo nước rồi chế biến thành nhiều món ngon dân dã.

Vào mùa nhái cơm, lũ trẻ quê chúng tôi tha hồ được mẹ đãi những món ngon “gãy đũa” như nhái cơm tẩm bột chiên giòn vừa ngon vừa lạ miệng, chả nhái cơm lá tía tô vừa béo vừa thơm đến món nhái cơm xào sả ớt cay nồng, vừa hít hà vừa xuýt xoa nhưng rồi cũng chẳng mấy chốc đã dọn sạch đĩa khi món ăn còn chưa kịp nguội.

Nhưng tôi vẫn nhớ nhất những đêm thức thật khuya, vừa ngồi nghe nội kể chuyện vừa canh lửa, háo hức chờ mẹ nấu nồi cháo nhái cơm nước dừa nóng hổi, thơm ngon, ngọt lịm đãi cả nhà. Mẹ ướp thịt nhái với muối, nước mắm, mì chính, đường, hành, tiêu, tỏi, sả băm, nghệ tươi giã nhỏ, ớt khoảng nửa giờ rồi um thật kỹ với dầu phộng đã được phi thơm với củ nén. Khi nhái chín, dậy hương thơm, mẹ đổ thịt nhái vào nồi cháo có nước dừa đã được bà cháu tôi vừa nấu chín. Mẹ nấu sôi thêm năm phút nữa cho các nguyên liệu quyện lẫn hương vị vào nhau rồi nêm lại gia vị cho vừa ăn, thêm một ít tiêu bột, một ít rau mùi cắt nhỏ vào nồi và tắt bếp. Những chén cháo nóng hổi bày ra mâm, cả nhà quây quần bên nhau thưởng thức món ngon chốn đồng quê. Ngày ấy cuộc sống còn nghèo, món cháo nhái cơm đầu mùa với tôi trở thành món ngon hiếm có, là đặc sản chốn đồng quê.

Đã nhiều năm trôi qua nhưng món cháo nhái cơm giữa đêm hè ngày ấy bây giờ nhớ lại tôi vẫn thấy thèm quá đi thôi. Cái vị ngon, ngọt, béo, thơm đậm chất đồng quê ấy thật không gì sánh nỗi. Để rồi mỗi khi nhìn thấy những cơn mưa đầu mùa đến, tôi lại nhớ cồn cào những đêm hè ngày thơ bé, ngồi trong lòng nội yêu thương, canh lửa giúp mẹ nấu nồi cháo nhái cơm thơm ngon, ngọt vị ngày nào.