I- LÝ DO CHỊN ĐỀ TÀI
Môn Vật lý học là một môn khoa học thực nghiệm các hiện tượng và quá trình Vật lý cũng như là kết luận phải được rút ra sau khi tiến hành thí nghiệm. Muốn thực hiện được mục tiêu đề ra thì đòi hỏi tất cả các học sinh phải có kỹ năng sử dụng dụng cụ đo lường Vật lý phổ biến, lắp ráp và biết tiến hành các thí nghiệm đơn giản của môn Vật lý. Có như vậy thì các em mới có khả năng quan sát hiện tượng, quá trình Vật lý từ đó mới phân tích và xử lý thông tin và các dữ liệu giải thích các hiện tượng Vật lý có lôgíc, rõ ràng và chính xác được.
Để đạt được mục tiêu trên, yêu cầu học sinh phải biết làm thí nghiệm và quan sát thí nghiệm. Do vậy việc sử dụng thí nghiệm, lắp ráp và tiến hành thí nghiệm cũng như quan sát hiện tượng là một khâu cực kỳ quan trọng trong môn học Vật lý 6, nhất là chương trình đổi mới - một môn khoa học thực nghiệm.
Vì lý do trên tôi đã chọn đề tài:
“Cách sử dụng, lắp ráp, tiến hành và quan sát thí nghiệm”.
Phương pháp nghiên cứu chủ yếu là nghiên cứu đúc kết từ các tài liệu Vật lý trường THCS. Vì điều kiện thời gian hạn chế nên trong đề tài này tôi không đề cập hết được mà chỉ xin nêu ra một số vấn đề cơ bản trong nội dung chương trình SGK lớp 6 hiện hành.
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Vai trò của việc sử dụng dụng cụ, lắp ráp và quan sát thí nghiệm:
Công việc sử dụng dụng cụ thí nghiệm, lắp ráp và quan sát thí nghiệm như tôi đã nêu ở trên là khâu rất quan trọng trong việc hình thành và rút ra những nhận thức, kiến thức đặc thù của bộ môn Vật lý.
Sử dụng dụng cụ, lắp ráp, tiến hành và quan sát thí nghiệm có vai trò hết sức quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo, trong việc hình thành nhân cách của người lao động tự giác, cẩn thận, tỷ mỷ, trung thực và sáng tạo trong môn học Vật lý.
Sử dụng dụng cụ, lắp ráp, tiến hành và quan sát thí nghiệm là một bộ phận kiến thức rất quan trọng cơ bản trong việc giảng dạy ở trường học vừa là mục tiêu, là nội dung, là phương pháp dạy học hiệu nghiệm thể hiện đúng đắn đường lối "Học đi đôi với hành" và "Vật lý là môn khoa học thực nghiệm".
Giảng dạy bộ môn Vật lý ở trường THCS nhất là đối với lớp 6 có mục đích trang bị cho học sinh có hệ thống kiến thức cơ bản để đi tiếp lên lớp 7, 8, 9 với chương trình đổi mới. Từ đó học sinh có ý thức sẵn sàng tham gia vào các hoạt động trong gia đình, cộng đồng, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo bậc THCS trong những năm tiếp theo. Để đạt được mục đích trên, việc sử dụng, lắp ráp, tiến hành và quan sát thí nghiệm giữ vai trò hết sức quan trọng trong việc dạy môn Vật lý trường THCS.
a) Thuận lợi:
- Do nhu cầu và tính cấp bách của chương trình đổi mới sách giáo khoa, với phương pháp tư tưởng coi trọng phương pháp thực nghiệm - phương pháp đặc thù của các môn khoa học thực nghiệm nên hầu như các thiết bị thí nghiệm Vật lý nhằm bảo đảm cho việc đổi mới dạy học Vật lý được tiến hành thuận lợi, đầy đủ, đó là những thiết bị tối thiểu cho giờ học Vật lý.
- Học sinh khối 6 nhìn chung các em ngoan, có ý thức phấn đấu trong học tập, tích cực tham gia các hoạt động nhóm trong quá trình làm thí nghiệm.
b) Khó khăn:
- Khi giảng dạy môn Vật lý 6, tôi gặp phải rất nhiều khó khăn đó là: Học sinh lớp 6 lần đầu tiên được tiếp xúc với môn học mới, do vậy các em còn có nhiều bỡ ngỡ.
- Các em chưa được làm quen với các dụng cụ thí nghiệm, nay được sử dụng cho nên các em còn chú ý nhiều đến dụng cụ, chưa biết sử dụng, còn lúng túng, việc lắp ráp dụng cụ còn thiếu chính xác, mất nhiều thời gian.
- Thời lượng của môn học ít 1 tiết/tuần, các em học trước quên sau, không có kiến thức cơ bản, chưa biết cách đọc kết quả chính xác khi quan sát thí nghiệm.
- Do lớp học đông nên việc quản lý giờ dạy trên lớp là rất khó, các em còn nói chuyện nhiều, chưa chú ý đến việc học của mình.
II. Cơ sở lý luận
1. Phân loại thí nghiệm trong môn Vật lý:
- Dựa vào mục đích của thí nghiệm người ta chia thí nghiệm thành 2 loại:
a) Thí nghiệm kiểm tra giả thuyết:
Hầu hết các bài học trong SGK Vật lý 6